Bediüzzaman Said Nursi, 19. yüzyılın sonlarında "cehalet, zaruret ve ihtilaf" olarak tanımladığı düşman kuvvetlerine karşı, ciddi ve küresel ölçekte sarsıcı pozitif sonuçlar doğuracak bir hedefe yönelir.

“Bizim düşmanımız cehâlet, zaruret, ihtilâftır. Bu üç düşmana karşı; san’at, marifet, ittifak silâhiyle cihâd edeceğiz. Ve bizi bir cihette teyakkuza ve terakkiye sevk eden hakikî kardeşlerimiz Türklerle ve komşularamızla dost olup el ele vereceğiz. Zirâ husûmette fenalık var, husumete vaktimiz yoktur.” (1)

Cehaletin eğitimle aşılması gerektiği düşüncesindedir. Cehalete karşı "sanat" der. Bilim esaslı bir yapılanma ile cehaletin giderileceğini söyler. "Mahiyet ve istibdat itibariyle her şey ilme bağlıdır" der.
İlmin imanla birlikte "mecz edilerek" verilmesi taraftarıdır.






Zaruret/yoksulluk karşısında ise "marifet" ihtiyacına vurgu yapar. Öğrenme ve bilgi ile birlikte meslek edinme, üretme, istihdam ve çalışma sürecinde yoksulluğu giderici çözümler önerir.

Bediüzzaman'ın milliyet anlayışı, ortak değerler üreten ve etrafında birleştiren pozitif bir anlayıştır. "Ruhu İslamiyet" olan bir milliyet kavramı etrafında birleştirici değerler önerir. (1) Tevhid eksenli bir bakışla, bir çok birlik etrafında kardeşçe düşünmeyi esas alır. "Hâlıkınız bir, Mâlikiniz bir, Mâbudunuz bir, Râzıkınız bir-bir, bir, bine kadar bir, bir. Hem Peygamberiniz bir, dininiz bir, kıbleniz bir-bir, bir, yüze kadar bir, bir.




Sonra köyünüz bir, devletiniz bir, memleketiniz bir-ona kadar bir, bir" halkalarına insan duygu, düşünce ve ortamını dahil eder. (2)

“Bizim cemaatimizin meşrebi, muhabbete muhabbet ve husûmete husûmettir. Yâni, beyne’I-İslâm muhabbete imdat ve husumet askerini bozmaktır.” (3)

Bu yaklaşım, "husumet askerini" dağıtan bir sistemdir. "Husumet ağa"lığının kol gezdiği, nefislerin negatif algı ve telkiniyle şişen ve bozan yaklaşımını çözümleyici bir tarzdır. Husumet'in sevildiği ve kendi kendini beslediği bir süreçte ihtilafların/bölünmelerin zemini kuvvetlendikçe, birliğin aşındığı acı sonuçlar yaşanmaktadır. Husumet örgütlenmesi ile ötekileştirici karakterler etkinleşmekte ve milliyet fikrinin aydınlatıcı ve dönüştürücü araç olma özelliği, zarar verici bir amaç ve aktör olmaktadır.

Benzer şekilde husumetin beslediği ortam ve gerginliklerin güvenliği bozucu boyutu ise, kamu yönetimini zedelemekte ve otoriter güçlerin planlarına payanda oluşturmaktadır.