Risale Akademi

Bu metinde öncelikle Risale-i Nur hareketinin mahiyeti kısaca anlatılacak sonrasında ise 12 Eylül ihtilali ve referandumu ile ilgili şahsi yorum yapılacaktır.

Risale-i Nur ve Sahabe Mesleği

Bediüzzaman Hazretleri Risale-i Nur’da sahabelerin ekseriyet-i mutlaka itibarı ile  kemalat-ı insaniyenin en alâ derecesinde olduklarını söyler. (27. Söz)  Nebilik dairesinin yardımcıları  ve  o güneşin yıldızları olan sahabelerin velayet-i kübra makamında olduklarını ifade eden Said Nursi,  veraset-i nübüvvet ve sıddıkiyet unsurlarının, saff-ı evvel olan sahabelerin en önemli özellikleri olduğunu dile getirir.





Kur’an ahkamını neşretmeleri ve islam dinini tesis etmeleri noktasında sahabelerin gösterdikleri salabet-i diniyenin erişilmez olduğunu nazara veren Said Nursi, onların bir dakikasına sair evliyanın bir senede yetişemeyeceğini ifade eder.






Bediüzzaman Hazretleri Risale-i Nur’da, sahabelerin “veraset-i nübüvvet ve velayet-i kübra” vasıflarını nazara vererek bu vasıfların aynı zamanda Risale-i Nur talebelerinin vasıfları olduğunu söyler.





Siyaset propagandası ile yalanın geçer akçe olduğu, bütün gayretlerin dünya hayatına sarf edildiği ve zihinlerin/kalplerin felsefe ile yaralandığı ahir zamanda, Nur talebeleri bu boğucu çemberi kırarak, ‘veraset-i nübüvvet’ ve ‘velayet-i kübra’ makamındaki sahabelerle aynı çizgide hizmet ederler.





Sahabelerin en çok değer verdikleri şeyler iman, hak ve sıdktır. En çok nefret ettikleri şey ise küfür, şer ve kizbdir. Bediüzzaman’ın dünyasında bu vasıflar çok belirgindir. Eserleri olan Risale-i Nur’da aynı paralelde, sahabelerin değerlerine şiddetle sahip çıkma ve nefret ettiklerinden şiddetle kaçınma vardır. Bediüzzaman, fıtratındaki uhrevi safvet, seciyesindeki  kur’ani ahlak, hissiyat ve letâifindeki ulviyet ile fazilet-i cüz’iye noktasında sahabelerin vasıfları ile donanmıştır. Bediüzzaman, bu vasıflarını Risale-i Nur yolu ile Nur talebelerine aksettirmiştir.





Risale-i Nur hizmetinin sahabe mesleği olduğunun önemli bir delili de “neşr-i hakaik-i imaniye”yi yapmasıdır. Said Nursi Risale-i Nur’un bu yönü ile, Hazret-i Hasan’ın (ra) kısacık Hilafet müddetini uzun bir zamana dönüştürerek kıyamete kadar bakileştirdiğini ifade eder.  Bediüzzaman’ın bu yöndeki ifadeleri şöyledir:””Hazret-i Hasan’ın altı aylık hilafeti ile beraber Risale-i Nur’un Cevşenül Kebir’den ve Celcelutiye’den aldığı bir kuvvet ve feyizlevazife-i hilafetin en ehemmiyetlisi olan  neşr-i hakaik-ı imaneyi noktasında  Hazret-i Hasan Radyallahü  Anhın kısacık müddetini  uzun bir zamana çevirerek tam beşinci halife nazarı ile  bakabiliriz. Çünkü adalet-i hakikiye ile  bu asırda insanları mes’ud edebilir bir istidatta bulunan, Risale-i Nur’dur ve onun şahs-ı manevisi, Hazret-i Hasan Radyallahü Anhın bir muavini, mütemmimi, bir manevi veledi hükmündedir. (Emirdağ I, 71)






Demek ki Risale-i Nur’un  Hazret-i Hasan (ra) kısacık Hilafet müddetini uzun bir zamana çevirmesi özelliği, iman hakikatlerini neşretmesi ciheti iledir. Bu ciheti ile Risale-i Nur bir otorite olduğunu dile getiren Said Nursi şöyle der:





“Bu dürusu Kur’aniyenin (Kur’an dersinin/Risale-i Nur’un) dairesi içinde olanlar, allame ve müçtehitler de olsalar; vazifeleri-ulum-u imaniye cihetinde- yalnız yazılan şu sözlerin (Risale-i Nurların) şerhleri ve izahlarıdır ve tanzimleridir. Çünkü, çok emarelerle anlamışız ki, bu ulum-u imaniyedeki fetva vazifesi ile tavzif edilmişiz” (29. Mektup, 6. Kısım, 5. Desise)





İslamın tarihi geleneğine baktığımızda dört büyük akım karşımıza çıkar: Kelam, hikmet ve felsefe akımları, tasavvuf ve tarikat akımları, Harici ve Şia merkezli siyasal akımlar ve cadde-i kübra-i kur’aniye yolu.




Hz. Ali dönemi ile başlayan ve ilerleyen süreçte devam eden tartışmalar bu akımlara kaynaklık etmiştir. Asr-ı saadetin son döneminde başlayan tartışmalar, Hz. Hasan’ın “muvakkat ve suri” olan hilafet mesleğinden feragat etmesiyle başka bir zemine kaymıştı. Hz. Hasan’dan sonraki islam dünyası, bin küsur yıllık bir “ara dönem” e şahitlik yapacaktı.  Bu uzun “saltanat fetreti”, engin mazhariyetlerin merkezi olan Risale-i Nur ile nihayet bulacaktı.




Paralel tarihlerde Saltanat’ın nihayeti ve Ankara ile; Risale-i Nurların neşri ve Barla, zaman-mekan ciheti bu sembolik devir teslimlerin şahidi olacaklardı. Risale-i Nur Hz. Hasan gibi neşr-i hakaik-i imaniye yolunu tercih etmişti. İşte Risale-i Nur’la Hz. Hasan’ın buluştuğu nokta burasıdır. Risale-i Nur bu anlamda Hz. Hasan’ın muavini ve mütemmimidir. Yani cadde-i Kübra-i Kur’aniye yoludur.

Risale-i Nur ve Siyaset

Peki Cadde-i Kübra-i Kur’aniye mesleği olan Risale-i Nurda siyasete bakış nasıldır?



Hiç şüphesiz Bediüzzaman Hazretlerinin hayat serencamında baskın olan tavır, manevi cihad yolu ile İslamiyete hizmettir. Tahkiki iman kılıncı ile manevi cihadı tercih eden Bediüzzaman, hayatının sonuna kadar ‘ikaz’ ve ‘irşad’  içerikli “şefkat” mesleğini tercih etmiştir. Bediüzzaman vicdani bir kanatle hak ve hakikatı düstur edinir ve insanları siyasetci, dinsiz, muvafık, muhalif diye sınıflara ayırmadan  ‘imana ’ ve ‘şefkate’ muhtaç varlıklar olarak görür. Yani sahabe mesleğini tercih eder.




Risale-i Nur mesleğinde dünyaya ve siyasete bakarken “dünyevileşme”nin tuzağına dikkat edilir ve hadiselerin iman ile bağı koparılmaz. Bediüzzaman dünyevi, siyasi ve içtimai hadiselere bakarken imanı ve vicdanı bir tarafa bırakmaz. Yani Bediüzzaman’ın dünyasında egemen güçlerin elinde düşürmedikleri “siyaset topuzu” yoktur. Onun bütün mesaisi, içimizde ve yanımızda yaşayan ve nisbeti toplumun yüzde seksenini oluşturan şaşkın insanlardır. Bediüzzaman’a göre asıl hüner o mütehayyirlere iman nurunu göstermektir.



Ona göre “Hakikat-ı İslamiye, bütün siyasetlerin fevkindedir. Bütün siyasetler dine ancak tabii ve hizmetkar olabilirler”




Kur’an dersi olan Risale-i Nur, bütün siyaset cereyanlarının ve tarafgirliklerinin fevkindedir. Bu yönü ile, “İslam birliği” siyasetine dahi alet olamayacak kadar farklı bir konumdadır.





İşte Said Nursi bu temel yaklaşımlarla insanlığı irşad ve ikaz etmiştir.






Risale-i Nur talebeleri ise siyasetle ilgili derslerini, tarzlarını ve hizmetlerini Bediüzzaman’ın adres gösterdiği temellerden alırlar.




Onun için Risale-i Nur hareketinde siyaset, partileşme, bir partiye girip kadrolaşma, iktidarı ele geçirme söz konusu değildir.




Bunun yerine bir partiyi destekleme, ona oy verme, mektup ve lahikalarla ona dua etme, dersleri ve talebeleri ile o partiye kuvvet verme tarzı benimsenmiştir. Bu tarz bilinçli bir tercihtir.





Çünkü, bu ikinci tarz, elmas kuvvetindeki Kur’an hakikatlarını dünyaya ve siyasete alet etmek anlamını çağrıştırmaz.






Bediüzzaman’ın hayat pratiğine baktığımızda bu ikinci tarz açıkça görülür.




Öte yandan Said Nursi’nin siyasi tutumunda temel nokta “hürriyet” ve “adalet” mefhumudur.





Adalet ise Kur’anın dört esasından birisidir.





Hürriyet ise Bediüzzaman’ın aşık olduğu bir mefhumdur. O ekmeksiz yaşar ama hürriyetsiz yaşayamaz.
Rahman olan Allah’ın insanlara hediyesi olan hürriyet, Bediüzzaman’a göre, her ruhun “maşukası” ve cevher-i insaniyetin “küffü” dür. Hürriyet insanla tev’em (ikiz) doğmuştur, o özden ve o ikizden ayrılmak mümkün olamaz. Hürriyetin hayat bulduğu bütün coğrafyalarda adalet hep hükümferma olmuştur





Bediüzzaman “Ahrarları” (hürriyetçileri), bunun için sevmiş ve Ahrarlar dediği “Demokratlara” bunun için sahip çıkmıştır.






Bediüzzaman hürriyetin zıddı olan “İstibdat”dan da aynı şiddette nefrer eder.





Onun siyasi hayatını iki kelime özetler: istibdadın karşısında ve hürriyetin yanında olmak.





Dolayısı ile Said Nursi, siyasete hiçbir zaman iktidara gelmek, yönetimi ele geçirmek ve kurumlara yerleşmek gibi basit bir mana yüklememiştir.





Onun yüksek siyasetinde hep yüksek imanının izleri olmuştur.




Bediüzzaman’ın siyaset ile ilgili çok net bir tutumu da din adına ortaya çıkan veya dindarlık kisvesi ile siyaset yapan oluşumlara karşı olmaktır.





Din adına ortaya çıkmanın ötesinde şimdiye kadar nazarlardan uzak tutulan bir başka gerçek şudur: dindar insanların siyaset yapması. Böyle bir anlayış da Said Nursi tarafından onaylanmamıştır.





Bu anlamda toplumumuza yerleşmiş ve arzulanan ‘dindar siyasetçi” profili aslında Said Nursi’nin dünyasına uzaktır.





Çünkü, “maksad-ı asli siyasetini yapanlarda din, ikinci derecede kalır, tebei hükmüne geçer.” Yani, “Tam ve hakiki dindar olanlar, siyasetçi olmazlar”





Eğer dindarlık kisvesi ile siyaset yapılıyorsa, bu gerçek anlamda dindar olunmadığına alametdir. Bu durum beraberinde dinin uhrevi ve kudsi hakikatlerini normalleştirme tehlikesi doğuracaktır.





Said Nursi, dinin siyasete alet edilmesine karşı çıktığı kadar, siyasetin dinsizliğe alet edilmesine de karşıdır.




Onun arzu ettiği formül; siyasetin dine hizmetkar, alet ve dost yapılmasıdır.




Din adına ortaya çıkan siyasi partileri hiçbir zaman tasvip etmeyen Said Nursi, buna mukabil müsbet anlamdaki kitle partilerini daima muhafazaya çalışmıştır.





Bediüzzaman din adına ortaya çıkmayan ama din lehinde icraatlarda bulunan ve müslümanları rencide etmeyen partileri; lahikaları, dersleri ve talebeleri ile teşvik etmiştir.





Onun partilerden beklediği temel değerler, hürriyet, adalet, hukukun üstünlüğü ve millet iradesidir. Buna mukabil karşı olmaları gereken mefhum olarak da ‘istibdat’ ı adres göstermiştir.





İsimlerin değişmesi ile mana ve hakikatlerin değişmeyeceğini söyleyen Nursi, siyasi tutumunu dönemsel, konjonktürel ve mevzi olaylara endekslememiştir.





1908 tarihinde kurulan Ahrar Fırkası’nın Bediüzzaman’ın dünyasında önemli ve ayrıcalıklı bir yeri vardır. Aynı dönemde din adına oluşumlar vücut bulduğu halde itibar etmemiştir.





Bediüzzaman Hazretleri Emirdağ Lahikası adlı eserinde bu vatanda dört partinin olduğundan bahsederek, bu hususta dikkat çekici tahliller yapar.





O dönemde mevcut partiler, Cumhuriyet Halk Partisi,  Millet Partisi ve Demokrat Parti’dir. Nursi,  “adı” olmayan, muhayyel, ama oluşumu kuvvetle muhtemel bir partiyi de yorumlarına katar: İttihad-ı İslam Partisi.





Bu dört parti aslında Türkiye’deki sosyolojik tabanın siyasi yansımasıdır. Said Nursi, İttihad-ı İslam Partisinin başa geçmemesi gerektiğini söyler. Çünkü geçen zaman sürecinde İslami terbiye zedelenmişti. Eğer böyle bir parti başa geçerse dini siyasetine alet edecektir.





Bediüzzaman’ın vefatından 9-10 yıl sonra Türk siyasi hayatına atılan Milli Nizam Parti’si 2007’li yıllara kadarki bütün versiyonlarında hep aynı şeyi yapmıştı.





Bediüzzaman’a göre CHP, kadroları, beyannameleri ve icraatları itibarı ile adresi belli olan bir partidir.





Irkçılığa meyilli  Millet Partisi’ne gelince; Bediüzzaman bu partideki “islami” vurgunun samimiyetine inanmakta ve bu partinin Demokrat Partiye kuvvet vermesi gerektiğini söylemektedir. Bediüzzaman’a göre ırkçılık, insanlığın ve islamın özü ile barışık değildir.





Bugün Millet Partisi’nin devamı mahiyetinde partiler mevcuttur.





Nursi, aynı mektubun son paragrafında keskin bir ileri görüşlülükle, CHP’nin ırkçıları elde edeceğinden bahsedererk, islamiyet namına bu durumdan telaş ettiğini söyler.





Risale-i Nur’un birçok yerinde Bediüzzaman, talebelerini Demokratlara destek verme noktasında teşvik etmiştir.






Bediüzzaman Hazretleri Adnan Menderes’e mektuplar göndererek onu birçok meselede ikaz eder. Menderes’e “islam kahramanı” diyen Nursi, Demokratların da dine taraftar olduğunu vurgular.






Bediüzzaman’ın bu somutlaşan tutumları onu hiçbir zaman fiili siyasete bulaştırmamış ve “irşad/ikaz” sınırlarını zorlamamıştır. Bu anlamda onun talebeleri de hiçbir zaman fiili siyasetçi olmamışlardır.





Bu meyanda nur talebelerinin siyaset anlayışları da hiçbir zaman dönemsel ve mevzi olmamıştır. Nur talebelerinin Nurculuk ve iman hizmeti her zaman bütün siyaset cereyanlarının ve tarafgirliklerinin fevkinde olmuştur. Nur talebelerinin siyasi tercihlerinde günübirlik rüzgarlar, ani parlayışlar, hissi etki-tepkilerin etkisi çok az olmuştur. Parti isimleri ve şahıslar tercih sebebi olmamıştır. Risale-i Nur’da bu anlamda  “isme”  dayalı “zahiri-literal” bir delil yoktur. Şefkat, hak, hakikat ve hikmet siyasi tutumların temel zembereği olmuştur. Bu anlamda en keskin delil ve duruş yukarıda zikredildi gibi “din adına” ortaya çıkan siyasi oluşumlara karşı olmaktır. Üstadımız hayatta iken bu konu ile alakalı kesin tutumlar içinde olmuş ve bu tutum, Risale-i Nur’da geniş bir açıklama zemin bulmuştur. Bediüzzaman’ın vefatından sora 1969 yılına kadar da bu anlamda tehlikeli bir atmosfer oluşmamıştır. MNP’nin kuruluşu tehlikenin başlangıcı olmuş ve Zübeyir Ağabey başta olmak üzere çok az istisna ile bütün nur talebeleri bu harekete karşı müteyakkız durmuş, fitneye meydan verilmemiştir. 






Dönemsel olarak DP, AP, ANAP, DYP ve AKP gibi “rey-i cumhur”un yığıldığı merkezler olmuştur. Farklı dönemlerde nur talebelerinin bu merkezlere ait farklı tercihleri söz konusu olmuştur.

1980 İhtilali ve Siyasi Mühendislikler

Risale-i Nur hareketinde Bediüzzaman’dan sonra en keskin imtihan 12 Eylül 1980 ve sonrasında yaşanmıştır. Çok büyük bir münafıklıkla nur talebeleri birbirinin aleyhine geçirilmiştir. Fakat enteresandır bölünmeler, büyümeyi tetiklemiş, hizmetler katlamalı olarak artmıştır.





Bu ilahi hikmet ve takdir çok bereketli semereler vermekle beraber, acı ve nahoş bazı halleri de beraberinde getirmiştir.






Bu dönemden sonra siyasi parti taraftarlıkları meşreplerin tanımında “dominant” olmuş ve ayrılıkları körükleyici bir hal almıştır. Bu döneme filen şahitlik yapmış birisi olarak söylüyorum: mesela 12 Eylül sonrasında ANAP’a karşı olmanın izahları hiçbir zaman “Risale-i Nurca” olmamış ve başka siyasilerden devşirilen sözler hep delil olarak kullanılmıştır. Beri taraftan sırf DYP ve onun başındaki şahsa olan husumetten dolayı o tarafa karşı bütün kapılar kapatılmıştır. Büyük kitle içindeki karşılıklı husumetlerin temel sebebi de bu taraftarlıklar olmuştur. Yani yorumlar hep indi, mevzi ve tarafgirlik hissi ile yapılmıştır. Bu durum başarılmış bir 12 Eylül mühendisliği ve münafıklığıdır!






Anlaşılan o ki bu haller ve tutumlar döngüsel devirler halinde akmaya devam edecek. Şimdi’lerde Ak Parti meselesinde olduğu gibi. AKP’ye biçilen “kurtarıcı, tek, tartışmasız” veya “din adına ortaya çıkan partinin devamı, derin devletle dirsek temaslı” gibi rol modellerinden hiçbirisi Risale-i Nur’ca bir yorum olmayıp, şahsi ve taraftarlık hissi ile malul söylemlerdir. Hiçbir siyasi parti veya lider tartışmasız, hatasız ve alternatifsiz değildir. Beri taraftan bir lider, “Ben şu partinin devamı değilim” diyorsa değildir. Şeriat zahire göre hükmeder. Bir nur talebesi zorla başkasına rol biçme hevesine kapılmamalıdır. Çünkü “Nurculuk” bir siyasi parti değildir. Nur talebesi bir siyasi parti ağzı ile konuşmamalıdır. Mesela bir nur talebesi:”AKP ve onun lideri 12 Eylül referandumunu gelecek seçim için kendine malzeme yapacak ve Cumurbaşkanı olmak için basamak olarak kullanacak ben buna alet olmayacağım” derse bu, siyasi parti söyleminden öte bir mana ifade etmez. Hürriyet dersini Bediüzzaman’dan alan Nur talebelerinin kriteri birilerine husumet değil “hakkın hatırı, adalet ve insaf” olmalıdır.





Evet gerçekten 12 Eylül ihtilali Türkiye siyasetini kendi mühendisliğinin kurbanı etmişti.






Siyasetin ana damarları tahrip edilmiş, omurgalar zedelenmişti. Siyasal ve askeri mühendislikler, istikrarın aleyhinde ve kaosun lehinde “gen” oynamaları yapmış ve siyasal mekanizmayı dumura uğratmıştı.





Bilinçli bir uygulama ile hedef şaşırtmacası yapılmış ve netice alınmıştı.





İşte Türkiye siyasetinin kodları değişip kimyası bozulunca,  kafalar karışmış zihinler şaşkına dönmüştü.
Askeri bürokrasinin sivil uzantıları da aynı akıntıya kuvvet vermişti. Şaşkına dönen halk, ihtilal Anayasına rekor düzeyde “evet” demişti. Elbette bu sağlıklı ve şuurlu bir tercih olmamıştı.





Dindar kitleler, rotasından fırlamış “dalgalı mayın” gibi nereye çarptığının farkında olmamışlardı.





İşte nur talebeleri de tabiatı gereği kaygan olan bu karmaşık atmosferde yukarıda ifade edilen imtihanları yaşamışlardı.





Bugüne gelirsek, önümüzdeki 12 Eylül referandumu 1980 gibi bir imtihanı elbette beraberinde getirmeyecektir. Çünkü nur talebeleri “evet” diyecektir. Ben de “evet” diyeceğim.





Anayasa paketinin içeriği elbette önemlidir. Fakat efkar-ı amme “getiri ve götürü”den ziyade “duruş”a odaklanmıştır. Sembolik de olsa “hürriyete” taraftar olmak. Çünkü bir tarafta Bediüzzaman’ın aşık olduğu “hürriyet” taraftarları var, diğer tarafta ise Bediüzzaman’ın “zındıka komitesi” dediği Ergenekon ve ekibi var. Bu hal tercihin en temel sebebi olmalıdır.






Şahsi temayüllerimiz ve eski alışkanlıklarımız her hadisede tavır belirleyici olursa hata ihtimali çok kuvvetli olur. Tabiatı gereği değişken olan beşeri ve siyasi olayların hepsi alışılagelen “test tüp” ün içine zorla sokulamaz. Böyle yapılırsa ortaya çıkan içtihadın “tekellüf” ve “tevil” den öteye bir değeri olmaz.  Değerlendirilmeler ve hükümler delilli, çok yönlü ve kuşatıcı olmak zorundadır.





Şunu demek istiyorum: siyasi ve sosyal olayların “tarih”teki ve “şimdiler” deki anlamları Risale-i Nur’da kur’ani bir izaha kavuşturulmuştur. Siyasal kombinezonların ve tarihsel dönüşümlerin Risale-i Nurca izahı, “kopyala yapıştır” olmamalı. Yoksa, adı Demokrat Parti olduğu için başındaki Hüsameddin Cindoruk’a Adnan Menderes benzetmesi yapılır ve çok yazık olur.





Her Nur talebesi için kadirşinaslık şudur: Eğer Risale-i Nur’un Kur’an’i izahları siyasi olaylar muvahecesinde yetkin ve otoriter bir şekilde her “an”a ve her “dem”e taşınamıyorsa yapılacak şey,  “ötekilerin” yorumuna saygı duymaktır. “Risle-i Nur’un alimler” kısmı mes’uliyetlerini yerine getirerek derslerini iyi çalışmalı ve sağlıklı yorumların kapılarını aralamalıdır. Hiçbir Nur talebesi indi ve ferdi tutumlarını yorumlarına alet etmemeli, kimseyi zan altında bırakmamalıdır. Başka nur talebelerinin yorumları hiçbir zaman “butlan” ile mahkum edilmemelidir.





Risale-i Nur “şimdilere” ve “şu anlara” yani “her anlara” ve her ”dem”lere çaredir. Bence nur talebesi, hatırasından başka sermayesi olmayan “garip ve “şaşkın” insan olmamalıdır.