Giriş

Aile toplumun en küçük bir parçasıdır. Daha doğrusu toplumun örgütlenmiş en küçük birimidir. Baba, ana, büyük kardeşler, küçük kardeşler, kızlar, erkekler, gelinler ve yaşlılardan oluşur. Aile yapısı toplumdan topluma değişmektedir. Bu değişimde en başta inançların, dinlerin daha sonra yönetim sistemleri ve kültürlerin büyük etkisi vardır. Son olarak teknoloji, iletişim ve ekonomik gelişmeler tüm dünyada geleneksel aile yapısını ciddi şekilde değiştirmiştir. Ailelerin organizasyon şemasını, ailede rol paylaşımı ve buradaki kişilerin birbirlerine karşı duruşlarını düzenleyen amiller de aynı şekilde toplumdan topluma değişmektedir. Zamanın değişmesi ile roller ve duruşlar değişmekte ve aile yapılanması yeniden oluşmaktadır.

Müslüman topluluklarda aile, şekillenmesini genel olarak İslam dininden almaktadır. Zaman ve mekânların farklılaşması nispetinde, mahalli örf ve adetlerin, kültürlerin, yönetim sistemleri ve ekonomik gelişmişliğin tesiri ile farklı aile tipleri ortaya çıkmıştır. Müslümanlarda ailenin temelini başta Kur’an-ı Kerim ve Peygamber sünneti şekillendirmekle beraber, bu aileler yaşadıkları coğrafyanın adet ve göreneklerini İslamiyet’le barıştırmış, bu adetlerin çoğunun zararlı ve dine aykırı yönlerini değiştirerek Müslümanlaştırmışlardır.

1-Giriş

Kişinin kendisi olma ve kendisine ait değerleri ile mensup olduğu aile, aşiret, cemaat ve toplumun değerleri arasında nasıl bir denge sağlanacak? Ait olduğu toplumun değerleri ile kendi değer yargıları ve görüşleri çatışınca kişi, aile ve aşiretinden ve toplumundan kopmadan nasıl kendisi gibi kalacak? Ya da mensup olduğu düşünce ekolü ve cemaatin içinde aykırı fikirleri olan, muhalefet etmek isteyen bir kişi, bu ekol ve gruptan ayrılmadan, aidiyet duygusu zedelenmeden, ama kendi fikirlerini, özgün düşüncelerini, değişik bakış açısı ürünlerini nasıl muhafaza edecektir?

Çeşitli toplum örgütleri ve gruplar içinde her birimizin birer statüsü vardır.”(1) Bu çerçevede birey-grup ya da birey-toplum ilişkisi nasıl olmalıdır? Birey kendisi olarak kalıp ailenin,  aşiretin, cemaat ve devletin varlığı ve bu örgütlerin “âli menfaatleri ve bekası”  söz konusu olduğunda, kendi doğruları ile ait olduğu toplumsal örgütün yanlışları arasında nasıl bir denge kuracaktır? Adı geçen toplumsal grupların yanlışlarına,  hata, zulüm ve günahlarına o topluma ait birisi olarak nasıl tavır koymalıdır?

İnsanlar toplu halde yaşamak zorunda yani “medeni-i bittab’.” (1) oldukları için ilk insandan günümüze kadar çeşitli topluluklar, sosyal birimler oluşturarak; klanlar köyler, siteler, şehirler ve nihayet metropollerde yaşamışlardır. Kabileler, aşiretler, devletler, cemiyet, cemaat, tarikat, parti gibi çeşitli örgüt ve organizasyonlar hep bir arada yaşamanın gerektirdiği ihtiyaçları karşılayabilmek amacıyla oluşturulmuşlardır.

Toplu halde yaşamanın düzen içinde yürümesi, anarşi ve kaosun, adaletsizlik ve zulmün olmaması için ilk topluluklardan günümüze kadar toplumu oluşturan bireyleri; sınırlayan, kısıtlayan, yer yer de zorlayan, ya da serbest bırakan kurallar konmuştur. Toplumun selameti adına başta dinler olmak üzere, toplumun adet ve örfleri, ahlak kuralları ve nihayet üstün otorite olan devletin yaptırımla desteklediği ve hukuk kuralları dediğimiz sınırlamalarla birey toplum karşısında belli davranışlara zorlanmıştır.

İnsanlığın tüm kavga ve çatışmaları, tabii hukuka giden bu yolda kuralları kimin koyacağı ve yürütme merciinin kim olacağına dair olmuştur. İnsanlığın geçirdiği söylenen “kölelik”, “esirlik”, “ücretlilik”, (girmeye çalıştığımız) “hürriyet ve malikiyet” devirlerinde, toplum adına kural koyanlarla, bunlarla mücadele eden bireylerin temsil ettiği oluşumların “birey-toplum ilişkilerini” dengeye oturtması savaşı şeklinde devam etmektedir.